Section 1 वेगवशता Ex 1.1
Open with Full Screen in HD Quality
Explaination on Marathi Grammar
1. Marathi Grammar
(Introduction)
मराठी व्याकरण म्हणजे
मराठी भाषेच्या शब्दांच्या संरचना आणि वाक्यांच्या रचनेचे अध्ययन करणे. यात भाषांतर,
वाक्यरचना, वचन, कारक, काळ, संज्ञा, क्रिया, सर्वनाम, विशेषण, क्रियाविशेषण,
संधि, संधारणी, वाक्यविचार आणि परिभाषिक शब्दांचे
अर्थ या सर्वांची अध्ययन केले जाते.
मराठी व्याकरणातील
प्रमुख घटक म्हणजे:
1. शब्दांचे विभक्ती: शब्द विभक्तींमध्ये नाम, क्रिया, सर्वनाम आणि संज्ञा
असे शब्द आपल्या रूपात विभागले जातात.
2. कारक: कारकांच्या सहाय्याने वाक्यात कार्य कोणाने कितपत
होते हे दर्शविते. कारक प्रकार म्हणजे कर्ता, कर्म, करण, संबंध, आणि आपातकारक.
3. काळ: काळानुसार वर्तमान, भूतकाळ, आणि भविष्यातील काळ
यांची ओळख केली जाते.
4. वचन: एकवचन, बहुवचन आणि अनेकवचन ह्या वचनांची पहचान केली जाते.
5. संधि: दोन अथवा तीन शब्दांच्या एकत्रित होण्यामुळे नवीन
शब्द उत्पन्न होतो, ह्याचे अध्ययन केले
जाते.
6. संधारणी: संधारणी म्हणजे दोन किंवा तीन आदिमध्ये एकच वर्णांची
संधारणी.
7. वाक्यविचार: वाक्याच्या विभाग, प्रकार आणि रचना यांचे अध्ययन केले जाते.
मराठी व्याकरण विषयी अधिक माहितीसाठी, 'मराठी व्याकरण' या विषयाच्या बारेमध्ये आधिकारिक पुस्तके, व्हिडिओ, आणि अन्य संदर्भांचा उपयोग केला जाऊ शकतो.
2. Nouns (नाम)
नाम (Noun)
हे मराठी व्याकरणातील एक मुख्य भाग आहे. नाम हे
वस्तु, स्थान, प्राणी, व्यक्ती किंवा भावनेचा नाम असते. जर आपल्याला कोणताही वस्तु
किंवा प्राणी कळले तर त्याचा नाम त्याला देण्यात येतो.
नाम वाक्यात निम्न
प्रकारे वापरले जातात:
1. सर्वनाम (Pronouns): ज्या व्यक्तींच्या नावात आहे, त्या व्यक्तींच्या स्थानाची उल्लेखन करण्यासाठी वापरले जाते.
उदाहरणार्थ, "तो" (he),
"ती" (she),
"ते" (they).
2. नामधाराव (Proper Nouns): व्यक्तींच्या किंवा स्थानाच्या वास्तविक नावांसाठी वापरले जाते.
उदाहरणार्थ, "महात्मा गांधी"
(Mahatma Gandhi), "मुंबई" (Mumbai).
3. विशेषण (Adjectives): नामांच्या गुण, लक्षणे किंवा अवस्थेचे वर्णन करण्यासाठी वापरले जाते. उदाहरणार्थ,
"सुंदर" (beautiful),
"लाल" (red).
नामांच्या भेदांमध्ये सामान्य नाम (Common
Nouns) आणि विशेष नाम (Proper
Nouns) हे प्रमुख आहेत. त्यांच्यामध्ये
सामान्य नाम सामान्यत: एक वस्तू किंवा प्राणी विशेष असतात, अशा प्रकारे "घर" (house), "गाय" (cow) आणि "कितीवर्षे" (how many years) हे नाम सामान्य नाम आहेत. विशेष नाम हे व्यक्तींच्या
नावांसाठी वापरले जाते, उदाहरणार्थ
"राम" (Ram), "सीता" (Sita).
3. सर्वनाम
(Pronouns)
प्रत्येक भाषेत, सर्वनाम (Pronouns) अत्यंत महत्वाचे असतात. मराठी भाषेत, सर्वनाम हे नामाचे अवयव (Noun) चे स्थानिक रूप घेणारे शब्द असतात. एखाद्या व्यक्ती,
वस्तू, किंवा भावनेसाठी सर्वनाम वापरले जातात.
मराठीतील सामान्य
सर्वनाम आहेत:
1. तो (he) - पुरुष पुरुष लिंगाच्या व्यक्तीसाठी वापरला जातो.
2. ती (she) - स्त्री लिंगाच्या व्यक्तीसाठी वापरला जातो.
3. ते (they) - पुरुष लिंगाच्या अथवा स्त्री लिंगाच्या अनेक व्यक्तीसाठी वापरला
जातो.
अशा प्रकारे, सर्वनाम वाक्यातील व्यक्ती किंवा वस्तूच्या निर्देशात्मक ठिकाणी
वापरला जातो. या सर्वनामांचा उपयोग वाक्यात निर्देशात्मक ठिकाणी व्यक्तींच्या विरुद्ध
वापरला जातो, जसे की "तो असा आहे"
(he is like this) किंवा "ती घरी
गेली" (she went home).
4. कृयापद
(Verb)
विशेषण (Verbs) म्हणजे एक काम किंवा प्रक्रिया का दर्शविणारे शब्द
असते. त्यांना काम किंवा घडविण्याच्या क्षमतेने पार्यावरणात नकारणे किंवा विधान आणि
वाचन दोन्हीच्या क्षमतेने केले जाते.
उदाहरणार्थ,
मराठीतील काही विशेषण:
1. "करणे" (to do) - त्यांनी काम केले. (They did the work.)
2. "बोलणे" (to speak) - त्यांनी मीटिंगमध्ये भाषण केले. (They
spoke in the meeting.)
3. "बघणे" (to see) - त्याने चित्र पहायला सुरूवात केली. (They started to
see the picture.)
विशेषण वापरण्याच्या संदर्भात, स्थिती किंवा अवस्था का वर्णन करण्यासाठी केलेल्या
क्रियांची संख्या असते. उदाहरणार्थ, "उठणे" (to get up), "बैठणे" (to
sit), "चालणे" (to
walk) ह्या सर्व क्रियांमध्ये विशेषण
किंवा प्रयोगशील क्रिया असते.
5. विशेषण (Adjective)
विशेषण (Adjective) म्हणजे एक वर्ण ज्या नामाच्या गुण, स्थिती, अथवा गुणांच्या विशिष्टतेचे स्पष्टीकरण करते. विशेषण नामांच्या
विशिष्टता किंवा गुणांच्या प्रश्नांचे उत्तर देते.
उदाहरणार्थ, जर आपण "सुंदर
फुल" अशी वाक्ये बोलत असाल तर "सुंदर" हा शब्द एक विशेषण आहे,
ज्याने फुलच्या गुणांचे स्पष्टीकरण केले आहे. या
उदाहरणात, "सुंदर" विशेषण
फुलच्या रंग, रूप व आकारचे स्पष्टीकरण करते.
काही अभ्यासात विशेषण
आहेत:
1. सोनेरी चष्मा (Golden glasses)
2. उंचावली पहाट (Beautiful morning)
3 लहान बाळ (Small child)
6. विशेषण (Adverb)
विशेषण (Adverb) हे वर्णात्मक पदांच्या समूहातील एक प्रकार आहे ज्यात
विशेषणाच्या सहाय्याने क्रियेच्या जाती, उदाहरणार्थ, वाचकाच्या मानाने,
अथवा अन्य विशेषणांच्या भूमिकेमध्ये वापरले जाते.
विशेषण क्रियाच्या अथवा विशेषणाच्या भूमिकेमध्ये उपयोग करण्यासाठी वापरले जाते.
उदाहरणे:
1. ते खूप गरमीत दौडत होता. (गरमीत - विशेषण)
2. त्या कुत्र्यांना जोरजोरात भौकणार होतात. (जोरजोरात
- विशेषण)
3. मला लहानपणापासूनच धैर्य आहे. (लहानपणापासूनच -
विशेषण)
4. ते त्याला शीघ्रपट जाण्याची गरज होती. (शीघ्रपट
- विशेषण)
अशा प्रकारे, विशेषण व्यक्तींच्या क्रियेच्या प्रकार, अवस्था, प्रकार, दिशा, अथवा समयासाठी उपयोग केले जाते.
7. पूर्वसरण (Prepositions)
पूर्वसरण (Prepositions) म्हणजे एक प्रकारचे शब्द आहेत जे कोणत्याही शब्दाशिवाय
सांगितल्या जातात. हे शब्द विभक्ती किंवा संज्ञांच्या श्रेणीतील विविध प्रकारांना संदर्भित
करतात. पूर्वसरणांचा वापर करून काही कार्य किंवा स्थितीने काही दिशा, स्थान, समय, कारक, क्रिया, किंवा संज्ञेत किंवा समुदायाशी संबंधित करता येतो.
उदाहरणे:
1. माझ्या घरात (mājhyā gharāt) - In my house
2. त्याच्या सोबत (tyācyā sobat) - With
him/her
3. त्याच्या कडून (tyācyā kaḍūn) - From
him/her
4. त्यांच्या प्रति (tyānchyā prati) -
Towards them
5. आपल्या नावानं (āpl'yā nāvānaṁ) - By
our name
6. त्या वेळेला (tyā vēḷēlā) - At that
time
पूर्वसरणांचा उपयोग स्पष्ट असण्यासाठी, त्या शब्दाच्या आधारित शब्दांच्या संयोजनाचा वापर
केला जातो.
8. संधी (Conjunction)
संधी (Conjunction) म्हणजे एक शब्द किंवा एक शब्दांची समूह,
ज्यांच्यामध्ये दोन वा अधिक वाक्यांचे या अधिकांश
भागांचे नाते असतात. संधी वाक्य अथवा शब्दांचे आजोग, ज्यामुळे त्यांना एकसारखे संयोजन देण्यात येते.
काही संधीचे उदाहरण
आहेत:
1. आणि (And): तो आणि तिची माया एक आहेत. (He and she are
friends.)
2. किंवा (Or): तुम्ही गाडीला उचलू शकता किंवा बसला उचलू शकता. (You
can either lift the car or take the bus.)
3. परंतु (But): मी नेहमी उद्योगात काम करतो, परंतु आज काही कारणांमुळे मला काम करावे लागले. (I
always work in the industry, but today I have to work due to some reasons.)
4. जर (If): तुम्हाला परीक्षा चांगली लागली जर तुम्ही नेहमीच निरंतर पढता
राहिलात. (You would pass the exam if you consistently study.)
5. हल्ला (Because): मी नेहमीच ध्यानपूर्वक प्रयत्न करतो, हल्ला त्यामुळे मला परिणाम मिळाले. (I always make
an effort because of which I got the result.)
9. अव्यय
(Articles)
मराठी व्याकरणातील "अव्यय"
(Articles) हे शब्दांच्या आधारे किंमत
व्यक्त करण्यासाठी वापरले जातात. अव्ययांचे उपयोग किंमत व्यक्त करण्याच्या प्रकारानुसार
करता येते. मराठीतील अव्ययांचा उपयोग वाक्यांच्या ढिलांबढिल्या प्रकाराच्या किंमत करण्यासाठी
केला जातो.
मराठीत दोन प्रकारचे अव्यय
आहेत: 'हा' आणि 'असा'. यांचा उपयोग एकत्रणाच्या प्रकाराच्या
वस्तुंना संदेशाच्या स्पष्टीकरणासाठी केला जातो.
उदाहरणे:
1. माझ्या बायकोने मला हा कुटुंब करण्यात घेतला. (My
wife insisted me to have this family.)
2. माझ्या मित्राने मला असा उपहार दिला. (My
friend gave me such a gift.)
अव्यय या गोष्टींच्या जातीला
किंमत व्यक्त करण्यासाठी वापरले जाते. त्यामुळे, एकाच वस्तूच्या अनेक विशेष गुणांची मूल्यमापन करण्यात वापरले
जाते.
10. Interjections (आवाजांचा
विस्मयक)
Interjections (आवाजांचा विस्मयक)
Marathi व्याकरणातील एक अंग आहेत ज्यांनी
विस्मय, आश्चर्य, आनंद, दुःख, आक्रोश अशा भावनांना व्यक्त
करतात. आवाजांचा विस्मयक हे कोणत्याही वाक्यात वापरला जाऊ शकतो आणि अक्षरांच्या पुस्तकांतून
कदाचित तयार केला जातो. त्यांचा उदाहरण नमूद केला जातो, किंवा हलवला जातो आणि त्यांच्यात एकमेव विशेषता आहे की त्यांच्यात
आक्रमक, सामान्य किंवा तडजोडीचा अर्थ
नसतो.
उदाहरण (Examples):
1. आहो! (Aho!)
- Oh!
2. वाह! (Wah!)
- Wow!
3. हाहा! (Haha!)
- Haha!
4. हर्षाने (Harshané)
- Joyfully
5. होऊ! (Hou!)
- Hurray!
6. हे बाबा! (He
Baba!) - Oh my goodness!
7. अरे! (Are!)
- Hey!
8. अवघा! (Avgha!)
- Alas!
9. उफ्फ! (Uff!)
- Uff!
10. खरं! (Khar!)
- Really!
आवाजांचा विस्मयक बोलताना
किंवा लिहताना त्याच्या भावाचा पुनरावलोकन करायला मदत करतो. तो एक साधारण भावना किंवा
अनुभवाचे प्रतिनिधित्व करतो आणि आवाज या भावनेत नकारात्मक किंवा सकारात्मक अर्थांची
अनुकरणी करतो.